ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ - ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ,

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ  ΚΑΒΑΦΗΣ

γενικά γνωρίσματα της ποίησής του

Ø              Ολιγογράφος, αντλεί την έμπνευσή του κυρίως από την ιστορία (ελληνιστικά και ρωμαϊκά χρόνια). Ξεκινά επηρεασμένος από τον αθηναϊκό ρομαντισμό, στρέφεται στη συνέχεια στο συμβολισμό, ώσπου βρίσκει την προσωπική του ρεαλιστική έκφραση,

Ø              Ιδιότυπη γλώσσα με λόγιους και δημοτικούς τύπους, πολλές φορές με λέξεις καθημερινές και «αντιποιητικές». Στίχος σχεδόν ελεύθερος, ιαμβικός, σπάνια ομοιοκαταληκτούμενος. Προσεγμένος στη στίξη, σχεδόν πεζολογικός.

Ø              Λιτός στην έκφραση, γι΄ αυτό και τα ποιήματά του συνήθως είναι ολιγόστιχα, χωρίς λυρικές εκφάνσεις. Τόνος ενίοτε διδακτικός και συχνά θεατρικός.

«Μελαγχολία τοῦ Ἰάσωνος Κλεάνδρου

ποιητοῦ ἐν Κομμαγηνῇ∙ 595 μ. Χ.»

Ø  Στ. 1                Το μοτίβο των γηρατειών. γήρασμα κορμιού (σώματος) και προσώπου (μορφής).

Ø  Στ. 2                καημός από τη φθορά (πληγή). Ο χρόνος είναι μαχαίρι. Σχήμα υπαλλαγής αντί φρικτή πληγή.

Ø  Στ. 3                ο ποιητής δεν υπομένει το γήρας με απάθεια, αλλά ψάχνει για διέξοδο, για γιατρειά.          

Ø  Στ. 4                προσωποποίηση της ποίησης. Η αξία της ως παρηγοριά και ελπίδα.

Ø  Στ. 5                όμως η θεραπεία της είναι παροδική, δεν έχει παντοδύναμη ισχύ.

Ø  Στ. 6                με το υπερβατό σχήμα τονίζονται οι απόπειρες να κατευνασθεί ο πόνος των γηρατειών. Σε αυτές τις απόπειρες συμμετέχουν η φαντασία (η δύναμη που συλλαμβάνει) και ο λόγος (η γλώσσα που πραγματοποιεί και εκφράζει τη σύλληψη).

Ø  Στ. 7                επανάληψη, γιατί είναι η χαρακτηριστικότερη μορφή φθοράς στο ανθρώπινο σώμα.

Ø  Στ. 8                προσφώνηση, αίτημα προς ποίηση για ανακούφιση.

Ø  Στ. 9                ανακουφίζεται ο πόνος αλλά λίγο, πρόσκαιρα. Η φθορά παρουσιάζεται αναπόφευκτη.

Γενικότερες παρατηρήσεις για το ποίημα :

Ø             Ο τίτλος από τους εκτενέστερους που συναντάμε σε καβαφικά ποιήματα. Η μελαγχολία δηλώνει την ψυχική κατάσταση, ο Ιάσων είναι φανταστικό πρόσωπο και λειτουργεί ως το προσωπείο του ποιητή, η Κομμαγηνή είναι ανύπαρκτο κρατίδιο που υπήρχε κάποτε στα ΒΑ της Συρίας, όμως το 595 μ. Χ. δεν υπάρχει αλλά και τώρα είναι το σύμβολο της φθοράς που ο φθονερός γέρων, ο χρόνος, προκαλεί. Με το ιστορικό προσωπείο ο Καβάφης εκφράζει τη διαχρονικότητα και καθολικότητα της κατάστασης που περιγράφει αλλά και ανανεώνει τη βασανισμένη από πολλούς λέξη.

                 Το ποίημα είναι δημοσιευμένο το 1921, αλλά γραμμένο το 1918,όταν ο ποιητής πλησιάζει τα 55 του χρόνια. Το φάρμακο στη φθορά είναι η ποίηση. Γιατί; Διότι από μόνη της η πράξη της δημιουργίας είναι μέγιστη απόλαυση και ευτυχία. Και ευτυχής είναι ο δημιουργός, όταν η τέχνη του βρίσκει δρόμο στην καρδιά του αναγνώστη. Το ίδιο θέμα πραγματεύεται ο Καβάφης και στο ποίημα του «Πολύ σπανίως».

Μ. ΠΟΛΥΔΟΥΡΗ

γενικά γνωρίσματα της ποίησής της

                  Τύπωσε δύο ποιητικές συλλογές « οι τρίλιες που σβήνουν» (1928) τρίλιες = κελαηδισμοί και «Ηχώ στο χάος» (1929). Τα μοτίβα του έρωτα και         του θανάτου – φθοράς κυριαρχούν. Η ποίησή της έχει τον αυθορμητισμό του ημερολογίου, μεταστοιχειώνει τον συναισθηματικό της κόσμο αυτόματα και πηγαία και με όλες τις εξιδανικεύσεις που υπαγόρευε η ρομαντική της φύση. Διακρίνεται αυτοσχεδιαστική ευχέρεια αλλά με χαλαρή τεχνική. Η Πολυδούρη δε γράφει ποίηση για τον αναγνώστη αλλά για να δώσει διέξοδο στον συναισθηματισμό της. Είναι ποίημα για την ποίηση, γιατί η ποίηση είναι το μέσο για να εξωτερικεύσει τον έρωτά της.

Μόνο γιατί μ᾿  ἀγάπησες

Ø    ο τίτλος αποσιωπητικός και ελλειπτικός. θα μπορούσε να συμπληρωθεί με το ρήμα τραγουδώ ή  γράφω ποίηση. Έτσι εξηγείται η αγάπη σε ευτυχισμένες στιγμές. Η λέξη μόνο επαναλαμβάνεται δέκα φορές. Η ποίηση σε σχέση με τον άλλο.

Ø    σε κάθε στροφή υπάρχει σχέση αιτίου – αποτελέσματος( π.χ. επειδή με αγάπησες (αίτιο) – τραγουδώ (αποτέλεσμα) κ.λπ…

Ø    1η στροφή : έντονη λυρικότητα διαπνέει όλο το ποίημα. Τραγουδώ = γράφω. χρήση β΄ προσώπου γιατί απευθύνεται σε συγκεκριμένο αποδέκτη, ο οποίος τώρα δεν υπάρχει (στα περασμένα χρόνια). Η αγάπη συνεχίζεται σε όλες τις εποχές. Τελευταίος στίχος ίδιος με τον πρώτο (κύκλος) σαν ρεφραίν. Μουσικότητα.

Ø    2^η στροφή : εδώ συγκεκριμενοποιείται η αγάπη, είναι η ερωτική. Η αγάπη του παρελθόντος καθορίζει και το παρόν (είμαι, έχω). Παρομοίωση (σαν κρίνο) =  η αγνότητα της ψυχής. Είναι τόσο πλούσια η χαρά που νικάει κάθε πόνο. Οι στίχοι είναι ακράτητο ερωτικό υμνολόγημα. Τα αισθήματα που περιγράφει είναι γνωστά· ο πιο γνήσια γυναικείος αισθηματικός έρωτας, με την απόχρωση της μελαγχολίας, της νοσταλγίας, της περιπάθειας, της θανάσιμης απελπισίας. Όμως όλα αυτά τα γνωστά τα διασώζει μια ιδιαίτερη υφή θηλυκότητας.

Ø    3^η στροφή : συνεκδοχή (τα μάτια σου με κοίταξαν). Η δύναμη του ερωτικού βλέμματος (με το βλέμμα της ψυχής). Το μήνυμα που αποστέλλει ο ερωτευμένος. Το αποτέλεσμα είναι η καταξίωση, η αυτοεκτίμηση, γιατί νοιώθει περηφάνια (στολίστηκα το υπέρτατο στέμμα).

Ø    4^η στροφή : υπερβολή (γεννήθηκα). Η αγάπη έδωσε νόημα στη ζωή της ποιήτριας. Ολοκλήρωση στην προηγούμενη ανεκπλήρωτη ζωή της.

Ø    5^η στροφή : Η ποιότητα της αγάπης (τόσο ωραία) έγινε έμπνευση για τον αγαπημένο της, ο οποίος πέθανε με δόξα (βασίλεψε) και ο θάνατός του οδηγεί την ποιήτρια στο δικό της θάνατο, γιατί άδειασε η ζωή της αλλά άδειασε γλυκά. Ο αγαπημένος της είχε εσωτερική – εξωτερική ομορφιά (ωραίε).

Γενικότερες παρατηρήσεις για το ποίημα :

Ø    το ποίημα, το οποίο αποτελείται από εννέα στροφές – οι ανθολόγοι παραθέτουν τις πέντε – ανήκει στη συλλογή Οι τρίλιες που σβήνουν. Παρουσιάζεται ένας εξιδανικευμένος έρωτας, ο οποίος ενισχύεται από την επανάληψη της λέξης μόνο, από το γεγονός ότι η ζωή της αποκτά αξία (4^η στροφή) και από το ανώφελο της ζωής με την έλλειψη του αγαπημένου (5^η στροφή).

Ø    ιαμβικό μέτρο, με εναλλαγή 12σύλλαβου και 7σύλλαβου στίχου. Εστίαση εσωτερική. Η μετρική μορφή, ο λυρισμός, ο κύκλος, η σταυρωτή ομοιοκαταληξία υπηρετούν το ποιητικό αποτέλεσμα. Το είδος της ποίησης που προσιδιάζει είναι η λυρική ποίηση. Στον κόσμο των αξιών της ποίησης και της ζωής της ποιήτριας η υπέρτατη αξία είναι η αγάπη (η ερωτική)

 

Ν. ΕΓΓΟΝΟΠΟΥΛΟΣ

γενικά γνωρίσματα της ποίησής του

                        Ποιητής και ζωγράφος, από τους πρώτους υπερρεαλιστές. Η γραφή του αυτόματη, συνειρμική με στίχο άνισο μέχρι μονολεκτικό, γλώσσα ιδιότυπη από την οποία απουσιάζει σχεδόν η στίξη. Έργα του : Μην ομιλείτε εις τον οδηγόν, Τα κλειδοκύμβαλα της σιωπής, Έλευσις, Μπολιβάρ  ένα ελληνικό ποίημα κ.ά.

Ποίηση 1948

Ø    Ο τίτλος προσδιορίζει την εποχή και αγγίζει το θέμα σχετικά με το ρόλο της ποίησης στην ιστορική πραγματικότητα. Απουσιάζει σκόπιμα το άρθρο, έτσι αποκτά γενίκευση το ουσιαστικό.

Ø    στ. 1-2. Ο λόγος του τεμαχισμένος (λόγω υπερρεαλισμού) αλλά κυρίως επειδή συνετρίβη από τον σπαραγμό του εμφυλίου πολέμου (στ. 2).Δίδεται η εντύπωση ενός μοναχικού ψελλίσματος. Εξάλλου τα χαρακτηριστικά της εποχής που περιγράφει είναι ο σπαραγμός. Αυτός είναι ιστορικός, δηλαδή η πραγματικότητα, ο θάνατος αλλά και ψυχικός, δηλαδή οι συμφορές. Μα και ο κερματισμένος στίχος συνηγορεί σε αυτήν την άποψη.

Ø    στ. 3-5. Η ποίηση σε τέτοιες περιστάσεις είναι εξωπραγματική πολυτέλεια, όπως και άλλες τέχνες (θέατρο, μουσική…). ειρωνεία στον 5^ο στ.

Ø    στ.  6-9.  Νοιώθει ενοχές; Ναι, γιατί η ποίηση δε λειτουργεί. Παρόλα αυτά ο ίδιος γράφει ποίηση εκφράζοντας τη διαμαρτυρία του. Οξύμωρο; Όχι, γιατί με τον τρόπο του επισημαίνει την τραγικότητα της εποχής και έτσι αιτιολογείται και ο χαρακτηρισμός της ποίησης του (πικραμένα, στ.16) και η περιορισμένη παραγωγή (τόσο λίγα, στ. 21).

Ø    στ.  10-13.  η εποχή καταγράφεται υπαινικτικά (αγγελτήρια θανάτου). Να η συνέπεια του σπαραγμού. Να η αδυναμία για ποίηση!

Ø    στ.      14-22.     εξαιτίας του σπαραγμού η ποίηση του είναι πικραμένη (στ. 16) και τόσο λίγη (στ.21). Μεταφορά στο στίχο 16, γιατί ο ποιητής είναι πικραμένος. Ο παρενθετικός στίχος λειτουργεί ως ρητορική ερώτηση με αυτονόητη την απάντηση. Ο στ. 19 δείχνει την αδυναμία του ποιητή. Η στάση του είναι τελικά λιποταξία; Θα μπορούσε να ήταν, μάλλον ο χαρακτηρισμός είναι βαρύς γιατί ο ποιητής βασανίζεται από το δράμα του λαού, στον οποίο υποπίπτουν όλες οι συνέπειες του εμφυλίου.

Ø    Τα υπερρεαλιστικά στοιχεία του ποιήματος εντοπίζονται μόνον στον κομματιασμένο, ασθμαίνοντα στίχο και στην σχετική απουσία των σημείων στίξης.

Ø     ύφος απλό, κατανοητό, εξομολογητικό.

Μ. ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗΣ

γενικά γνωρίσματα της ποίησής του

                        Ποιητής της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς εκφράζει όλη την πικρία που γεύτηκε από τις συνταρακτικές αλλαγές και τα γεγονότα που σημάδεψαν την εποχή του. Ολιγογράφος, εξομολογητικός η ποίηση λειτουργεί ως μέσο για να καταγραφεί το ιστορικό γίγνεσθαι. Εξέδωσε τις ποιητικές συλλογές : Εποχές 1,2,3, Συνέχεια 1,2,3, Παρενθέσεις, Ο στόχος, ΥΓ.

Στον Νίκο Ε… 1949

Ø    Το ποίημα αποτελεί την  απάντηση στο ποίημα του  Εγγονόπουλου. Αυτό φαίνεται από τον τίτλο, την ημερομηνία, τη μίμηση της γραφής, τη θεματική – νοηματική σχέση. Η διαφορά τους είναι ότι ο Αναγνωστάκης δε συμφωνεί με την ποιητική παραίτηση. Η ποιητική έμπνευση του απορρέει από τη δραματικότητα της ιστορίας που βιώνει. Γι΄ αυτό δεν έχει μεταφυσικές ή εξωτικές παρηγοριές.

Ø    Το ποίημα δομείται σε τέσσερα ουσιαστικά χωρίς άρθρο, για να αποφευχθεί η συγκεκριμενοποίηση (στ.1 φίλοι, στ.4 φωνές, στ.9 ερείπια, στ.11 εφιάλτες) και ολοκληρώνεται με τον τελευταίο παρενθετικό στίχο, όπου δίδεται με έμφαση το χρέος του ποιητή.

Ø    στ.  1-3. Οι φίλοι είναι οι νεκροί που φεύγουν και χάνονται (= εκτελούνται). Το ποίημα γράφεται στη φυλακή της Θεσσαλονίκης, όπου ο ποιητής ζει την εμπειρία του μελλοθάνατου. Η εποχή κατονομάζεται και συγκεκριμενοποιείται.

Ø    στ.  4-8. Οι ζωντανοί, οι οποίοι υφίστανται τις συνέπειες της πραγματικότητας και αυτή δίδεται με δύο σπαρακτικές εικόνες : της μάνας και του παιδιού.

Ø    στ.  9-10. Οι υλικές ζημιές. η παρομοίωση της σάπιας σημαίας δείχνει την αποσύνθεση του έθνους

Ø    στ.   11-14. οι μελλοθάνατοι. Το φως μετωνυμικά είναι η ζωή που λιγοστεύει (= εκτελείται) το ξημέρωμα

Ø    στ.   15. Παρενθετικός για έμφαση, Μιλά ο ποιητής και απευθύνεται στον εαυτό του και στο χρέος που έχει να επιτελέσει. Ο Αναγνωστάκης είναι στρατευμένος ποιητής, αγωνιστικός. Πιστεύει στον κοινωνικό ρόλο της ποίησης, όπου το «πρέπει» είναι η συμμετοχή και η καταγραφή του καιρού του, όπου η ποίηση είναι η καταγγελία. Κάθε άλλη τοποθέτηση είναι λιποταξία

Ø    Συγκριτική εξέταση ποιημάτων Εγγονόπουλου – Αναγνωστάκη.

Ο Εγγονόπουλος είναι παρατηρητής της ιστορίας, η οποία τον επηρεάζει. Ο Αναγνωστάκης είναι ο δημιουργός της και αναζητά τον ποιητικό λόγο για να εκφράσει τον πόνο του και να καταγγείλει. Αυτό είναι το χρέος του! Στον Εγγονόπουλο η ποίηση βουβαίνεται, στον Αναγνωστάκη βροντοφωνάζει.

Ομοιότητες: τίτλος, στίχοι, γλώσσα απλή, έλλειψη στίξης, παρενθετικός στίχος, εμφύλιος, βιώματα, θάνατος, η ποίηση και ο ρόλος της.

Γ. ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ

γενικά γνωρίσματα της ποίησής του

                                    Γεννημένος το ΄24 στον Πύργο της Ηλείας, πεθαίνει το 2008. Συμπαθητική και σεμνή φωνή είναι ένας ποιητής που τον διακρίνει η γλωσσική ωριμότητα και μια ποιητική διαύγεια. Έχει εκείνη την ικανότητα που επιτρέπει σ' έναν ποιητή όχι απλώς να βρίσκει τη σωστή λύση σ' ένα γλωσσικό πρόβλημα που του δημιουργεί ένα ποίημα, αλλά και τη μόνη σωστή λύση. Δημοσιεύει σε σχετικά μεγάλη ηλικία αρκετές ποιητικές συλλογές : το Κατώγι (1971), το Σακί (1980), τα Αντικλείδια (1988), Τριάντα Τρία Χάι-Κου, Λίγος άμμος (1997) και άλλα.

Τα  Αντικλείδια

Ø    Τα αντικλείδια είναι ένα αλληγορικό ποίημα για το τι είναι ποίηση – ποιητής. Είναι μια απόπειρα να παραβιαστεί η ανοιχτή πόρτα της ποίησης.

Ø    Αφηγητής παντογνώστης με τριτοπρόσωπη αφήγηση. Αδυναμία μας να εξηγήσουμε αν πίσω από τον αφηγητή κρύβεται ο ποιητής ή είναι ένα προσωπείο του. Και τα δύο μπορούν να συμβαίνουν.

Ø    στ. 1.   απλός ορισμός, ο οποίος γίνεται κατανοητός αν συνδυαστεί με τη συνέχεια.

Ø    στ. 2 – 5. Δύο κατηγορίες˙ όσοι επιπόλαια ρίχνουν μία ματιά (κοιτάζουν) και αυτοί που το βλέμμα τους προσελκύεται (βλέπουν). οι πρώτοι είναι πολλοί, οι δεύτεροι μερικοί = οι ποιητές. Πρόσεξε και την σημασιολογική διαφορά των ρημάτων. Τι βλέπουν όμως όσοι βλέπουν; Διαφορετικά πράγματα ο καθένας (μπορεί ευτυχία, φυγή, πόνο, βάσανα, ελπίδα…) Γι αυτό και είναι διαφορετικός και πολυποίκιλος ο ορισμός της ποίησης. Δες μερικές απόψεις:

 Η ποίηση είναι η αναζήτηση του ανεξήγητου
Στήβενς

Η ποίηση αρχίζει πάντα, όταν κάποιος που πρόκειται να γίνει ποιητής, διαβάζει ένα ποίημα.
Μίλτον

Η ποίηση μας δημιουργεί την εντύπωση, όχι πως ανακαλύψαμε κάτι καινούργιο, αλλά πως θυμηθήκαμε κάτι που είχαμε ξεχάσει.
Μπράντλεϋ

Η ποίηση είναι το καταφύγιο που φθονούμε.
Καρυωτάκης

Η ποίηση έχει τις ρίζες της στην ανθρώπινη ανάσα.
Σεφέρης

Η ποίηση είναι έκφραση, αν ένας στίχος είναι έκφραση, αν καθένα από τα μέρη που απαρτίζουν ένα στίχο, κάθε μία λέξη, είναι εκφραστικά μόνα τους.
Κρότσε

Η ποίηση δεν είναι ο τρόπος να μιλήσουμε αλλά ο καλύτερος τοίχος να κρύψουμε το πρόσωπό μας.
Αναγνωστάκης

Η ομορφιά καραδοκεί. Αν είμαστε ευαίσθητοι, θα την αισθανθούμε μέσα στην ποίηση όλων των γλωσσών.
Μπόρχες

Η ποίησις είναι ανάπτυξις στίλβοντος ποδηλάτου.
Εμπειρίκος

Η ποίηση αρχίζει με την επίγνωση εκ μέρους μας όχι της Πτώσης, αλλά του ότι πέφτουμε.
Μπλουμ

'Όταν διαβάζουμε ένα καλό ποίημα, φανταζόμαστε πως κι εμείς θα μπορούσαμε να το έχουμε γράψει, πως το ποίημα προϋπήρχε μέσα μας.
Μπόρχες

Η ποίηση ένα πράγμα ανάλαφρο, ιερό και φτερωτό.
Πλάτων

Η ποίηση δεν είναι ένα ελευθέρωμα της συγκίνησης, αλλά απόδραση από τη συγκίνηση. Δεν είναι έκφραση της προσωπικότητας, αλλά απόδραση από την προσωπικότητα.
Έλιοτ

Η ποίηση είναι η πιο πυκνή μορφή προφορικής έκφρασης.
Πάουντ

Η ποιότητα ενός μεγάλου ποιητή είναι πανταχού παρούσα και πουθενά ορατή σαν μία ξεχωριστή συγκίνηση.
Κόλεριτζ ή Ντε Κουίνσυ

Αν κάποιος μάθει καλά ελληνικά, μπορεί να βρει σχεδόν "ολόκληρη την ποίηση" στον Όμηρο.
Πάουντ

Είναι παράξενο πως γράφει κανείς ποιήματα.
Σεφέρης

Ø    στ. 6. Η κορύφωση του ποιήματος. έκπληξη από την απροσδόκητη ενέργεια. Το κλείσιμο της πόρτας είναι η αιτία για ποιητική δημιουργία.

Ø    στ. 7.   Το κλειδί/α είναι η ποίηση, σε πληθυντικό παρακάτω γιατί είναι πολλά τα ποιήματα.

Ø    στ. 8 – 10.       υποκρύπτεται ματαιοπονία, γιατί κανείς δεν ξέρει το κλειδί και γιατί η αναζήτηση είναι δραματική (μάταια)

Ø    στ. 11 – 13.     Οι δοκιμές να οριστεί το άπιαστο όνειρο της ποίησης. Να το μήνυμα των στίχων. Αν παραβιαστεί η πόρτα, τότε η ποίηση θα χάσει τη μαγεία της. Υπάρχει αντίφαση, η οποία ανήκει στη λογική, όχι όμως στην ποιητική δημιουργία.

Ø    στ. 14 – 17.     ατέρμονη η προσπάθεια να συλληφθεί η έννοια της ποίησης, γιατί το κοντινό (η πόρτα) γίνεται απρόσιτο, το φευγαλέα που ξαφνικά εξαφανίζεται.

Ø    στ. 18. Σχήμα του κύκλου. Η περιπέτεια δεν έχει τέλος.

Ø    το ύφος του ποιήματος είναι λιτό, φυσικό, πεζολογικό, κουβεντιαστό, συμβολιστικό. Κυριαρχούν κύριες προτάσεις που τονίζουν αυτά τα χαρακτηριστικά αλλά και συνηγορούν στην αλληγορία του ποιήματος. Διαφαίνεται μια μυστηριώδης ατμόσφαιρα, η οποία εντείνεται από την σκηνοθεσία, την εικονοπλασία και την αλληγορική εκφορά του ποιήματος.

Βιβλιογραφία :

                        Γενικά για την ποίηση :

1.       Ιστορία της Νεοελληνικής λογοτεχνίας, Λίνος Πολίτης, Μ.Ι.Ε.Τ., Αθήνα 1980

2.       Ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας, Mario Vitti, Οδυσσέας, Αθήνα 1978

3.       Διαβάζω,  ελληνικός υπερρεαλισμός, Τεύχος 120

                                Ειδικά για τους ποιητές :

                               

                                Κ. Καβάφης

1.       Γ.Π. Σαββίδης Μικρά καβαφικά, Ερμής 1996

2.       Σ. Ιλίνσκαγια, Κ.Π. Καβάφης, Οι δρόμοι προς το ρεαλισμό στην ποίηση του 20^ου αιώνα, Κέδρος 1983

3.       Διαβάζω, Τεύχη 78 και 389

                                Μ.  Πολυδούρη

1.       Κ. Στεργιόπουλος. Η ανανεωμένη παράδοση, Η ελληνική ποίηση, εκδ. Σοκόλη, 1980.

2.       Άπαντα Μ. Πολυδούρη, Εισαγωγή – επιμέλεια – σχολιασμός Τάκης Μενδράκος, εκδ. Αστέρι, 1982

3.       Γιώργος Θέμελης, Νεοέλληνες λυρικοί, εκδ. Ζαχαρόπουλος, 1959

                                Ν. Εγγονόπουλος

       

1.       Κώστας Μπαλάσκας, Νεοελληνική ποίηση, κείμενα, ερμηνεία, θεωρία, Επικαιρότητα 1980

2.       Διαβάζω, τεύχος 381

                                Μ. Αναγνωστάκης

1.       Αντ. Βιστωνίτης, Ο λόγος και η σιωπή στον Μ. Αναγνωστάκη, Περιοδικό ΑΝΤΙ, τεύχη  527-528

2.       Η Λέξη, τεύχος 19

                                               

                                Γ. Παυλόπουλος

1.       Ν.Δ. Μαρωνίτης Διαλέξεις, σελ 135 – 151,Αθήνα, Στιγμή, 1992

2.       Νίκος Λάζαρης, Περιοδικό ΠΛΑΝΟΔΙΟΝ, τεύχος 11, Νοε 1989

3.       «Ο Γ. Παυλόπουλος μιλάει για την ποίηση και το έργο του» Γράμματα και Τέχνες, τευχ. 83, Φεβ. – Μάιος 1998